Kalendarz aztecki

Wikipedia:Weryfikowalność
Ten artykuł od 2012-10 wymaga zweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Aztekowie używali dwóch kalendarzy. Jeden z nich – kalendarz słoneczny (Xiuhpohualli), składał się z 365 dni podzielonych na 18 miesięcy po 20 dni oraz dodatkowych 5 dni – Nemotemi (bez imienia, numerowane od 0 do 4). Dni dodatkowe przynosiły nieszczęścia. Każdy miesiąc miał nazwę związaną z rolnictwem, rozwojem roślinności, pracami polowymi. Kolejne dni były ponumerowane od 0 do 19. Według tego kalendarza obchodzono coroczne święta, składano ofiary.

Podział roku słonecznego według azteckiego kalendarza słonecznego (Xiuhpohualli)

Miesiąc aztecki Czas trwania w obecnie obowiązującym kalendarzu Obrzędy
1. Atlcoualco (brak wody) 12 lutego – 3 marca wywoływanie deszczu, ofiary dla Tlaloca
2. Tlacaxipeualiztli (obdzieranie ludzi ze skóry) 4 marca – 23 marca czas siania, tańce kapłanów przybranych w ludzką skórę
3. Tozoztontli (krótki post) 24 marca – 12 kwietnia oczekiwanie deszczu, ofiary dla Tlaloca
4. Tozoztli (długi post) 13 kwietnia – 2 maja obrzęd puszczania krwi
5. Toxcatl (suchy) 3 maja – 22 maja początek pory deszczowej, ofiary z dzieci
6. Etzalqualiztli (potrawa z bobu, fasoli) 23 maja – 11 czerwca oczekiwanie na deszcz
7. Tecuhilhuitontli (małe święto książąt) 12 czerwca – 1 lipca oczekiwanie na deszcz, ofiara z kapłanki
8. Hueitecuhilhuitl (wielkie święto książąt) 2 lipca – 21 lipca święto bogini młodej kukurydzy, ofiara z dziewczyny
9. Tlaxochimaco (narodziny kwiatów) 22 lipca – 10 sierpnia święto indyków i placków z kukurydzy
10. Xocotlhuetzi (spadanie owoców) 11 sierpnia30 sierpnia ofiara całopalna
11. Ochpaniztli (czas zamiecionych dróg) 31 sierpnia19 września ofiara z kobiety uosabiająca dojrzałą kukurydzę
12. Teotleco (przyjście bogów) 20 września9 października ofiara całopalna na cześć powracających bogów
13. Tepeilhuitl (święto gór) 10 października29 października ofiara dla Tlaloca z kobiet i mężczyzn
14. Quecholli (czapla) 30 października18 listopada czterodniowy post, przegląd broni
15. Panquetzaliztli (podniesienie sztandaru) 19 listopada8 grudnia święto ku czci boga wojny, ceremonialne potyczki
16. Atemoztli (spłynięcie wód) 9 grudnia28 grudnia dary dla boga domowego ogniska
17. Tititl (surowa pogoda) 29 grudnia17 stycznia ofiara z kobiety, magiczne wywoływanie deszczu przez płacz dzieci i kobiet
18. Izcalli (zmartwychwstanie) 18 stycznia6 lutego wypiek placków z kukurydzy, składanie ofiar z jeńców co cztery lata
19. Nemotemi (dni pechowe) 7 lutego11 lutego zakaz uroczystości

Kalendarz wróżbiarski

Drugi kalendarz używany przez Azteków to kalendarz wróżbiarski (Tonalpohualli). Według niego przepowiadano np. przyszłość narodzonego w danym dniu człowieka, decydowano o najlepszym dniu do rozpoczęcia konkretnych przedsięwzięć itp. Kalendarz ten składał się z 260 dni (Tonalli) podzielonych na tygodnie. Każdy tydzień (Trecenas) miał 13, oznaczonych kolejnymi cyframi dni. Nazwy dni określane były 20, cyklicznie powtarzającymi się symbolicznymi nazwami. Kolejny tydzień rozpoczynał dzień o przypadającej jemu nazwie z 20 dniowego cyklu. Dwadzieścia symboli nazywano: mazatl (jeleń), acatl (trzcina), xochitl (kwiat), mizquiztli (śmierć), quiahuitl (deszcz), malinalli (trawa), coatl (wąż), tecpatl (nóż krzemienny), ozomahtli (małpa), cuitzpallin (jaszczurka), ollin (trzęsienie ziemi), itzcuintli (pies), calli (dom), cozcacuauhtli (sęp), atl (woda), ehecatl (wiatr), cuauhtli (orzeł), tochtli (królik), cipactli (krokodyl), ocelotl (jaguar). Dwudziestodniowe cykle podporządkowane były wpływom czterech stron świata.

Kamień Słońca nazywany kalendarzem azteckim

Jednym z najważniejszych zabytków związanych z aztecką rachubą czasu jest tzw. Kamień Słońca (Piedra del Sol), kamienny dysk nazywany kalendarzem azteckim. Kamień pochodzi z XV wieku, został znaleziony w 1790 r. Płaskorzeźba na jego powierzchni interpretowana jest jako mit o Słońcach związany ze stworzeniem świata.

Boscy opiekunowie poszczególnych dni (Tonalli) miesiąca według kalendarza wróżbiarskiego (Tonalpohualli)

Dzień miesiąca Symbol (znak) Znaczenie Boski patron
Cipactli Krokodyl Tonacatecuhtli
Ehécatl Wiatr Quetzalcoatl
Calli Dom Tepeyollotl
Cuetzpalin Jaszczurka Huehuecoyotl
Coatl Wąż Chalchiuhtlicue
Miquiztli Śmierć Tecciztecatl
Mázatl Jeleń Tlaloc
Tochtli Królik Mayahuel
Atl Woda Xiuhtecuhtli
Itzcuintli Pies Mictlantecuhtli
Ozomahtli Małpa Xochipilli
Malinalli Trawa Patecatl
Ácatl Trzcina Tezcatlipoca
Océlotl Jaguar Tlazolteotl
Cuauhtli Orzeł Xipe Totec
Cozcacuauhtli Sęp Itzpapalotl
Ollin Trzęsienie ziemi Xolotl
Técpatl Nóż krzemienny Chalchihuihtotolin
Quiáhuitl Deszcz Tonatiuh
Xochitl Kwiat Xochiquetzal

Moment zrównania obu kalendarzy

Dla wierzeń azteckich najważniejszy był moment zrównania się obu kalendarzy, który przypadał co 52 lata. Był to moment wielkiej uroczystości, czas decydujący o dalszym istnieniu świata. (Koniec każdej z poprzednich epok następował właśnie w chwili zrównania się kalendarzy). Uroczystości nazywały się toxiuh molpiliazawiązują się nasze lata. Ludzie pozbywali się starych wizerunków bóstw i kamieni z palenisk – wrzucano je do wody. Wygaszano wszystkie ognie i paleniska. Ciężarne kobiety zamykano w spichlerzach, aby nie zamieniły się w krwiożercze bestie. Małym dzieciom nie pozwalano zasnąć, aby nie zamieniły się w myszy. Tej nocy nikt nie mógł zasnąć, kapłani mieli obowiązek odczytać z układu planet i gwiazd losy świata. Główne obrzędy odbywały się na górze Huixachtlan, położonej w rejonie miast Ixtapalapan i Colhuacan, na wschodnim brzegu jeziora Texcoco. Gdy Plejady przekroczyły zenit i już wiadomo było, że świat będzie istniał, należało rozpalić nowy ogień i ofiarować Słońcu życie ludzkie. W trakcie tej uroczystości za pomocą drewnianego świdra rozpalano ogień na piersi jeńca pochodzącego ze szlachetnego rodu. Gdy ogień płonął rozcinano jego pierś, serce składano w ofierze bogu a ogień „karmiono” ciałem. Posłańcy roznosili nowo rozpalony ogień do wszystkich miast. W Tenochtitlánie najpierw rozpalano od niego ogień w świątyni Huitzilopochtli, stamtąd kapłani zabierali go do wszystkich świątyń we wszystkich dzielnicach miasta, a ludność zanosiła go do swych domów. W ten sposób świat był, zdaniem Azteków, ocalony na następny okres 52 lat. Wszyscy ludzie nacinali płatki swych uszu aby świat mógł trwać dalej[1].

Zobacz też

Zobacz multimedia związane z tematem: Kalendarz aztecki

Przypisy

  1. Justyna Olko: Meksyk przed konkwistą, PIW, Warszawa 2010, s. 248–249.

Bibliografia

  • JustynaJ. Olko JustynaJ., Meksyk przed konkwistą, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010, ISBN 978-83-06-03237-6, OCLC 751516689 .

Linki zewnętrzne

  • Przelicznik dat według kalendarza azteckiego. azteccalendar.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-05-05)].
  • LCCN: sh94000269
  • BnF: 12429698x
  • NKC: ph136628
  • J9U: 987007558593405171
  • Catalana: 0087302